Het Pand

Rixt van Doniaweg 3 is een Commandeurswoning  en een Rijksmonument uit 1741

Een Commandeurswoning is de woning van een kapitein van de walvisvaart of van de koopvaardij. In de zeventiende en achttiende eeuw bewoonden zij de waddeneilanden Ameland, Terschelling en Texel. Maar ook aan het vaste land in Den Helder, Huisduinen en De Rijp woonden destijds veel Commandeurs.

Op Ameland was het dorp Hollum in de zeventiende en achttiende eeuw  het centrum van de zeevaart en daarom zijn de meeste Commandeurswoningen daar te vinden. De oudste Commandeurswoning bevindt zich echter in het dorp Nes en dateert uit 1625. Deze woning met Noord-Hollandse gevel staat recht tegenover ’t Commandeurtje. Dit is overigens niet de oudste woning van Ameland, want die woning staat in het centrum van Hollum aan de  Johannes Bakkerstraat 7 en dateert uit 1615.

De Commandeurswoningen zijn te herkennen aan de dubbele rij naar voor uitstekende richelstenen in de voorgevel en de ijzeren muur-ankers die het bouwjaar van de woning aanduiden. Deze muur-ankers dienen tevens om de balken die het huis dragen vast te zetten in de gevel. De meeste Commandeurshuizen stammen uit de periode tussen 1650 en 1800.
 
De muizentanden, steenrichels of kartelranden in de gevel geven de rang aan van de zeevaarder van wie het huis was; hoe meer getande gevelranden, hoe hoger de rang. Zo betekende twee richels met muizentanden dat er een Commandeur op de walvisvaart woonde en twee richels waarvan de onderste met muizentanden was het teken voor de woning van een stuurman.

Wat verder opvalt aan veel Commandeurswoningen is dat er aan de bovenzijde maar 1 raam aanwezig is en er zichtbaar een tweede raam heeft gezeten wat dichtgemetseld is. Dit is te danken aan centraal belastingstelsel wat door de Fransen ingevoerd werd in 1805. Een ambtenaar kwam thuis langs om te zien hoeveel goederen iemand bezat en baseerde daarop het te heffen belastingbedrag. Zo betekende een groter aantal ramen in huis meer rijkdom en dus meer belasting. 

 Vrijwel alle Commandeurswoningen vallen tegenwoordig onder monumentenzorg. 

Over Ons
klik op de foto voor informatie over ons